Geen CTRL-Z in de echte wereld

Kunstenaar Ali Eslami heeft een achtergrond in engineering en het creëren van virtuele realiteiten. Ali’s Mondriaan Fonds-residentie draaide om het maken van 5 objecten die een rol spelen in zijn virtuele wereld ESHRAQ. Tijd dus voor de overstap van digitaal naar fysiek dus, zónder handige CTRL-Z om fouten te herstellen. Lees verder en ontdek Ali’s proces en zijn gekoesterde foutjes.

Geschreven door Pleuni van Keulen
Fotografie door Ruud Hermans

Mystiek versus concreet 
Thematisch is Ali’s werk ESHRAQ mystiek en abstract – geïnspireerd door de Perzische filosoof Suhrawardi. Een groot contrast met de concrete materialen en de werkplaats bij Make. Het harmoniseren van deze werelden was interessant. “Ik hou van de dynamiek van dit contrast,” zegt hij. “Rondrennen in de werkplaats met alle materialen, gereedschappen en machines is soms rommelig, en je moet veel beslissingen nemen. Ook is het maakproces soms hartverscheurend omdat dingen vaak niet volgens plan verlopen.” Er is geen simpele ‘undo’, het ongedaan maken van je laatste handeling met CTRL-Z in de workshop, erkent Ali. “Met digitaal werk zoek je even online, en vindt dan al snel iemand – of AI – met een oplossing. Maar werken met metaal en glas en daarin fouten maken, zorgt ervoor dat je stappen terugzet, nadenkt en opnieuw start. Fysieke materialen dwingen af dat je zelf probeert, ervaart en fouten maakt. Zelfs de experts weten niet altijd wat de uitkomst wordt.”  

Fouten omarmen 
Iets wat veel makers bij Make ervaren, is de kracht van het onverwachte. Ali is niet anders, en omarmt dit zelfs. Ali: “Ik zoek daar ook naar in mijn materiële taal. Als ik iets digitaal ontwerp, is het zo ‘perfect’ en bijna vlekkeloos. Zijn er gebreken en fouten, dan benadruk ik die meestal omdat ze charme en authenticiteit brengen. Ze zorgen ervoor dat het publiek zich verbonden voelt met het werk. Anders wordt het werk naar mijn mening te generiek. Als je te bedreven wordt in digitale productie, wordt dat een probleem, denk ik. Als je werk te perfect is, wordt het moeilijker contact te maken met de kijker. Je vaardigheden beginnen tegen je te werken. Soms moet je dan een beetje ‘afleren’ en tegelijkertijd leren om fouten en vergissingen te koesteren. Dit is veel duidelijker in het fysieke proces dan bij digitaal werken.” 

Artikel gaat verder onder de foto’s

Geen reproductie van fouten 
Een van Ali’s gekoesterde ‘fouten’ staat op zijn XYZ-object. Ali: “Ik heb dit object in brons gegoten en ik was van plan het te polijsten. Maar nadat Rino (metaaladviseur, red.) de 3 elementen aan elkaar had gelast, was ik enorm onder de indruk van het effect daarvan. Het lassen veroorzaakte namelijk een bepaald hitte-effect op het metaal. Dit resulteerde in een prachtig kleurverloop van donker naar paars en oranje en daarna wordt het glanzend. Dit heb ik gehouden. Als ik het erna had geslepen en gepolijst, had ik dit kleureffect nooit kunnen reproduceren. Een zeer onverwacht resultaat dus! Dat is wat ik zo mooi vind aan materiaalpraktijk. Het zit vol verrassingen en gaat verder dan je verbeelding. Vooral als je dingen voor het eerst doet, zoals ik deed met metaal en glas.” Het kan ook een beetje intimiderend zijn, zegt Ali. De residentie gaf hem echter de juiste focus. “Ik kon het echt een beetje compartimenteren – alleen werken met materialen, zonder bezig te zijn met het concept – en gewoon met het materiaal werken en experimenteren.”   

De opluchting van het openen van een mal 
Werken met metaal is ontzettend bevredigend, hoewel het volgens Ali ook behoorlijk arbeidsintensief is. “In mijn geval komt de vreugde echt als je de mal opent na het gieten. Tot dat moment draait alles om arbeid, met veel stappen en dagen werk, tot je het in ongeveer 2 minuten giet. En dan is het er ineens gewoon!” Met het resultaat in handen, vergat Ali al het werk dat hij erin stak al snel. “De postproductie van mijn objecten deed ik met veel vreugde en nieuwsgierigheid. Dus ja, het begin – hard werken zonder eindresultaat zien – kan erg intimiderend zijn. Maar als je dan eindelijk je object kunt zien en voelen, is dat zo’n mooi moment!” Ali werkt vaak crossmedia, en zijn residentie bij Make was daarop geen uitzondering. Naast metaal werkte Ali ook met glas en in ons CAD/CAM-lab. 

Artikel gaat verder onder de foto

CAD/CAM-lab als natuurlijke habitat 
Hij ontwierp en printte zijn mallen in het CAD/CAM-lab, werkte met metaal en experimenteerde met glas. Dat laatste bleek volgens hem uitdagend. “Het is veel meedogenlozer dan metaal. Een heel kleine fout kan je hele glazen object verpesten, het is erg lastig en vereist veel meer geduld. Dus, ik probeer dat te leren!” Het grootste deel van zijn tijd bracht hij door in het CAD/CAM-lab. Ali: “Ik had het gevoel dat mijn bestaande skills in 3D, engineering en ontwerp mijn proces echt aanvulden. Al mijn objecten zijn 3D-ontworpen en heb ik 3D-geprint en gelaserd om de mallen te maken. Ik dacht: oké, ik ben hierin geen beginner! Het is ook veel engineeringwerk, vanwege de beperkingen van de printgrootte. Dus je moet je objecten in delen ontwerpen zodat ze in elkaar passen.” Vaardigheden die Ali al bezat, en die hem goed hielpen in zijn proces. 

Gietzand als eindmateriaal 
Ali nam een interessante wending met een onverwacht materiaal: gietzand dat wordt gebruikt voor het maken van mallen. Ali: “In mijn werk zitten veel verwijzingen naar zand. Achteraf gezien was ik daarom ook enthousiast om met glas aan de slag te gaan, want uiteindelijk bestaat dat uit silica en zand. Dus wilde ik iets doen met het gietzand. Er is namelijk een tussenproces waarbij je de mal breekt en weggooit zodra het metaal of glas is gegoten. Daarmee heb ik geëxperimenteerd en geprobeerd het te combineren met 3D-printen. Zo vond ik een manier om zandsculpturen te maken, gemaakt van gietzand. Ik moest ze wel verstevigen met 3D-prints, omdat het zand vrij bros is. Maar ik vond dit eigenlijk ook esthetisch interessant, omdat die versterking soms door het materiaal heen komt. Het is als een zichtbare ruggengraat.”  

Objecten met oude esthetiek  
Ali‘s project ESHRAQ is gebaseerd op het werk van de Perzische filosoof Suhrawardi. De onderliggende vraag hierin is: als hij een computer had, wat zou hij dan bouwen? Maar wat als je dit omdraait? Wat zou Ali bouwen als hij geen computer had? Ali: “Een lastige vraag! Vooral na deze residentie trekken objecten met oude esthetiek en een mythische kwaliteit me enorm aan. Die esthetiek is natuurlijk geïnspireerd door mijn Iraanse wortels en de visuele cultuur waarin ik opgroeide. Dus als ik geen computer had, zou ik mysterieuze apparaten bouwen met een of andere technologische kwaliteit, waarvan moeilijk te begrijpen is hoe het werkt. Wat eigenlijk het geval is voor veel oude voorwerpen die worden opgegraven, we weten niet wat deze dingen doen.”

Onafgemaakte zaken 
Ali gebruikte bijna alle technieken bij Make, behalve één: grafiek. Hoe zit dat? Ali: “Ik had het graag gedaan als ik meer tijd had gehad. Ik was benieuwd om een soort glazen lichtkasten te maken waarop ik zou willen printen, zoals schilderen op glas. Dus, dat is mijn unfinished business. Ik kom terug!”  

Check Ali’s blog en ontdek hoe hij van simulatie naar film ging – de basis voor de fysieke objecten die hij maakte bij Make Eindhoven.