6 oktober 2026
Reflections is een serie interviews waarin we ieder kwartaal terugblikken met een adviseur voor metaal, glas, grafiek of CAD/CAM. Bijzondere projecten passeren de revue. We krijgen meer inzicht in bepaalde technieken. En we horen meer over wat adviseurs nu echt belangrijk vinden in het maken. Dit keer aan het woord: Lorena Miguel, adviseur Glas.
Geschreven door: Pleuni van Keulen
Fotografie: Ruud Hermans
Van klein detail tot grote uitdaging
Werken met glas brengt veel variabelen met zich mee. Dat maakt het volgens Lorena juist zo interessant. En het is ook de reden dat de glasafdeling van Make altijd een interessante invalshoek of een experiment kan vinden in bijna elk project dat de werkplaats binnenkomt. “Misschien is de vorm lastig, of het soort glas bijzonder. Ook de grootte is een interessante factor om rekening mee te houden. Zo kun je een bekende techniek en een eenvoudig project hebben – iets wat je al eerder hebt gedaan – en dan is het ineens toch een uitdaging”, zegt Lorena.
Slumpen – het verhitten en hervormen van plaatglas in mallen – kan bijvoorbeeld heel eenvoudig zijn. Maar van een kleine slump die in een kleine oven van 60 x 60 cm past naar een plaat van 2 meter? Dat kan ineens een flinke uitdaging worden. Lorena: “Hoe laad je de oven, welke glasdikte gebruik je, hoe diep laat je het erin zakken, hoe haal je het eruit, hoe verplaats je het, hoe bewaar je het? Zoveel factoren om rekening mee te houden!”
Artikel gaat verder onder de foto’s
Fouten die tot nieuwe richtingen leiden
Binnen de wereld van glas is het onmogelijk om alles weten. Er gebeurt simpelweg te veel. “Er zijn zoveel vertakkingen binnen dit vak”, zegt Lorena. “Daarom wordt elk project een leerproces en geen productieklus.” En dat past precies bij het DNA van Make.
Lorena vervolgt: “Het is heel normaal dat wij zeggen: dit is nog nooit eerder gedaan bij Make, dus de uitkomst is onzeker. Dat is voor sommige mensen even slikken. Maar bij glas leer je echt door te doen.” De uitkomst niet in de hand hebben, wordt in zekere zin ook een onderdeel van het proces. “Fouten zijn soms frustrerend, maar leiden ook regelmatig tot een nieuwe poging of een nieuwe richting.”
Vertrouw op het proces en geef je over aan het resultaat
Lorena noemt het project van Guillaume Sasseville een mooi voorbeeld van hoe je met een fout omgaat en er iets van maakt. Zijn project combineerde meerdere technieken in één stook: fusen, uitrekken en slumpen. Er moest veel gecontroleerd worden: de oven meerdere keren openen en sluiten, opwarmen, de temperatuur verlagen, controleren en ontlaten, en pas daarna afkoelen.
“In de eerste stook van dit project werkte het helemaal niet zoals gedacht. De temperatuur was niet goed, de mallen klopten niet. Ik zag zijn teleurstelling, maar hij maakte er iets positiefs van en zei: nu weten we de temperatuur, de timing en hoe we de mallen kunnen verbeteren. We weten ook dat het beter is om maar 2 stukken in de oven te leggen. Guillaume vertrouwde uiteindelijk op het proces en gaf zich er vol vertrouwen aan over. Dat leverde mooie resultaten op en die dagen hebben we allebei veel geleerd.”
De werkplaats als plek van vertrouwen
Werken met glas is niet alleen vertrouwen op het proces, zoals Guillaume deed. Volgens Lorena is de hele werkplaats op vertrouwen gebouwd. Vertrouwen in het materiaal en de apparatuur, vertrouwen tussen kunstenaar en adviseur, en vertrouwen in je eigen oordeel.
Iemand die veel vertrouwen stelde in de faciliteiten en de expertise van Make is kunstenaar Sanya Medic, een van de eerste Mondriaan Fonds-residenten. Tijdens de zomerstop was er één medewerker onvermoeibaar aan het werk: de oven, die langzaam en gestaag Sanya’s glazen krijgersgezichten verhitte. Lorena: “Haar ontwerpen waren heel flinke stukken van wisselende dikte, tot 20 centimeter. Daardoor werd het een lange stook- en koelperiode, om scheuren door thermische schokken te voorkomen. Deze stukken stonden 4 weken in de oven. Make was dicht, maar ik ging er af en toe kijken. Toen de oven de giettemperatuur had bereikt, ging alles goed: geen mallen die lekten, geen vreemde stukjes bovenop. Na een maand waren de werken klaar. Geen scheuren!”
Kruisbestuiving tussen glas en metaal
Een ander interessant project was dat van Sifra Coulet. “Ze had eerder met metaal gewerkt en vond dat haar bronzen stukken iets misten: glas.” Maar metaal en glas houden niet van elkaar. “Ze krimpen verschillend bij andere temperaturen, en dan scheurt het glas.” Sifra maakte een mal van haar hand in verschillende posities en maakte daar gegoten was van, om het uiteindelijk in glas te gieten. De hand moest een bronzen stuk vasthouden.
Lorena vertelt: “Bij de eerste test bedekten we het metaal en maakten er een mal omheen. Zo kon het glas rond het metaal gegoten worden zonder eraan vast te plakken. Het werd dus een soort constructie. Het was mooi om te zien dat het glasgieten werkte. En ik was erg enthousiast toen ik de mal opende. Maar het brons had gereageerd op de hitte – het had zijn goudachtige kleur verloren. Uiteindelijk besloot Sifra daarom een andere aanpak te kiezen: de handen in glas gieten in een positie waarop ze een standaard voor het metalen stuk vormen. Nog steeds interessant, en het is gaaf dat ze metaal en glas zo heeft gecombineerd. Wij moedigen zulke kruisbestuiving tussen technieken en afdelingen ook enorm aan.”
Een relatie met het materiaal
Als er iets misgaat, kun je niet wachten. Vaak moet je meteen reageren en ter plekke een oplossing bedenken. Intuïtie speelt een grote rol, omdat glas zich vaak anders gedraagt dan je verwacht. Lorena noemt het een gezonde obsessie: “Je bouwt een relatie op met het materiaal. Je leert de scheuren, de verrassingen en het gedrag ervan te accepteren. En het materiaal is heel verrassend. Je denkt dat je het proces begrijpt, je stookt het, en het geeft je dan toch een totaal ander resultaat. Dus ga je op onderzoek uit: wat is hier gebeurd en waarom? Zo word je een detective van het materiaal en onderzoek je ieder stapje terug in het proces om meer te begrijpen.”
